ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Για την Ανασυγκρότηση και τη Μακροχρόνια Θωράκιση του Πρωτογενούς Τομέα της Λέσβου μετά την Επιζωοτία του Αφθώδους Πυρετού

Ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο προτάσεων για την οικονομική αποκατάσταση, την ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου, τη βιοασφάλεια και τη μακροχρόνια ανάπτυξη του πρωτογενούς τομέα της Λέσβου μετά την επιζωοτία του αφθώδους πυρετού.

Επιστολή

Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,
Με την παρούσα επιστολή ο Παλλεσβιακός Φορέας Πρωτογενούς Τομέα καταθέτει ένα ολοκληρωμένο υπόμνημα πολιτικής, το οποίο αποτυπώνει την πραγματική κατάσταση που βιώνει ο πρωτογενής τομέας της Λέσβου μετά την εμφάνιση του αφθώδους πυρετού, καθώς και τις αναγκαίες παρεμβάσεις που απαιτούνται ώστε το νησί να μπορέσει να ανακάμψει.
Η επιζωοτία δεν αποτέλεσε μόνο μία σοβαρή υγειονομική κρίση για την κτηνοτροφία. Ανέδειξε διαχρονικές αδυναμίες του κρατικού μηχανισμού, ελλείψεις στις υποδομές βιοασφάλειας και την ανάγκη ύπαρξης ενός ολοκληρωμένου σχεδίου πρόληψης και διαχείρισης κρίσεων στον πρωτογενή τομέα.
Η Λέσβος αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κτηνοτροφικούς πυρήνες της χώρας, με ιδιαίτερη συμβολή στην παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος και προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης. Παράλληλα, ως ακριτικό νησί και εξωτερικό σύνορο της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατέχει στρατηγική θέση που υπερβαίνει τα στενά όρια της αγροτικής πολιτικής.
Η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα της Λέσβου δεν αποτελεί μόνο ζήτημα οικονομικής ανάπτυξης. Αποτελεί προϋπόθεση για τη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής, της δημογραφικής ισορροπίας, της επισιτιστικής ασφάλειας της χώρας και της εθνικής παρουσίας στις παραμεθόριες περιοχές.
Με το παρόν υπόμνημα επιδιώκουμε να συμβάλουμε σε έναν ουσιαστικό διάλογο,
καταθέτοντας συγκεκριμένες προτάσεις που μπορούν να αποτελέσουν τη βάση μιας
μακροπρόθεσμης εθνικής στρατηγικής για τη θωράκιση του πρωτογενούς τομέα.

ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

Η κρίση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο ανέδειξε ότι η προστασία της κτηνοτροφίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά ούτε αποκλειστικά ως ζήτημα διαχείρισης μιας έκτακτης υγειονομικής κρίσης.

Οι επιπτώσεις επεκτάθηκαν πολύ πέρα από τις πληγείσες εκμεταλλεύσεις. Επηρέασαν την παραγωγή γάλακτος, τη μεταποίηση, τη διακίνηση προϊόντων, την αγορά ζωοτροφών, την απασχόληση, την τοπική οικονομία και την κοινωνική συνοχή των αγροτικών περιοχών.

Η εμπειρία αυτή καθιστά αναγκαία την υιοθέτηση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου ανασυγκρότησης που θα περιλαμβάνει:

• πλήρη οικονομική αποκατάσταση των πληγέντων,
• ανασύσταση του ζωικού κεφαλαίου,
• μόνιμη ενίσχυση των δημόσιων κτηνιατρικών υπηρεσιών,
• λειτουργία σύγχρονων διαγνωστικών υποδομών,
• καθιέρωση μόνιμου πλαισίου βιοασφάλειας,
• ειδικές αναπτυξιακές πολιτικές για τα ακριτικά νησιά.

Η προστασία του πρωτογενούς τομέα της Λέσβου δεν αφορά μόνο τους παραγωγούς του νησιού. Αφορά την επισιτιστική επάρκεια της χώρας, τη διατήρηση της παραγωγικής βάσης της ελληνικής οικονομίας και την παρουσία του πληθυσμού σε μια περιοχή αυξημένης γεωπολιτικής σημασίας.

1. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΗ ΛΕΣΒΟ

Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί έναν από τους θεμελιώδεις πυλώνες της ελληνικής οικονομίας. Πέρα από τη συνεισφορά του στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν και στην απασχόληση, διασφαλίζει την εγχώρια παραγωγή τροφίμων, στηρίζει την περιφερειακή ανάπτυξη και συντηρεί τον κοινωνικό ιστό της ελληνικής υπαίθρου.

Οι πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις, όπως η πανδημία COVID-19, οι διαταραχές στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, η ενεργειακή κρίση και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, ανέδειξαν την ανάγκη ενίσχυσης της επισιτιστικής ασφάλειας. Η δυνατότητα μιας χώρας να παράγει επαρκείς ποσότητες βασικών αγροτικών και κτηνοτροφικών προϊόντων αποτελεί πλέον στρατηγικό πλεονέκτημα και βασικό στοιχείο εθνικής ανθεκτικότητας.

Η Λέσβος αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κτηνοτροφικές περιοχές της Ελλάδας. Η αιγοπροβατοτροφία δεν είναι απλώς ένας παραγωγικός κλάδος· αποτελεί τον βασικό οικονομικό πυλώνα για δεκάδες χωριά, ενώ στηρίζει ένα ευρύ δίκτυο δραστηριοτήτων που περιλαμβάνει τη μεταποίηση γάλακτος, την παραγωγή ζωοτροφών, τις μεταφορές, το εμπόριο και τις συναφείς υπηρεσίες. Η προστιθέμενη αξία των τοπικών προϊόντων, όπως τα τυριά Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης και το ελαιόλαδο, συνδέεται άμεσα με την ύπαρξη μιας βιώσιμης πρωτογενούς παραγωγής. Η διατήρηση της παραγωγικής δραστηριότητας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη και τη διατήρηση της πολιτιστικής και γαστρονομικής ταυτότητας του νησιού.

2. Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΑΦΘΩΔΟΥΣ ΠΥΡΕΤΟΥ

Η εμφάνιση του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο προκάλεσε μια από τις σοβαρότερες κρίσεις που έχει αντιμετωπίσει ποτέ ο πρωτογενής τομέας του νησιού.

Η εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων περιορισμού της νόσου, όπως οι απαγορεύσεις μετακίνησης ζώων και προϊόντων, οι θανατώσεις ζωικού κεφαλαίου στις εστίες και οι αυστηροί περιορισμοί στη διακίνηση γάλακτος και κρέατος, ήταν απαραίτητη για την προστασία της δημόσιας κτηνιατρικής ασφάλειας. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά συνοδεύτηκαν από σημαντικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.

Η κρίση ανέδειξε επίσης δομικές αδυναμίες, όπως:

• την έλλειψη μόνιμου διαγνωστικού εργαστηρίου στο νησί,
• την περιορισμένη στελέχωση των κτηνιατρικών υπηρεσιών,
• την ανάγκη ταχύτερης εργαστηριακής επιβεβαίωσης,
• την απουσία μόνιμων υποδομών βιοασφάλειας στα σημεία εισόδου,
• την έλλειψη ενός ολοκληρωμένου επιχειρησιακού σχεδίου πρόληψης και διαχείρισης ζωονόσων.

Η εμπειρία αυτή επιβεβαίωσε ότι η αποτελεσματική αντιμετώπιση μιας επιζωοτίας δεν εξαρτάται μόνο από τα έκτακτα μέτρα που λαμβάνονται κατά την εκδήλωσή της, αλλά κυρίως από τον βαθμό προετοιμασίας του συστήματος πριν από την εμφάνισή της.

3. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΠΙΖΩΟΤΙΑΣ

Η επιζωοτία του αφθώδους πυρετού δεν περιορίστηκε στις άμεσες απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Οι συνέπειές της επεκτάθηκαν σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας του πρωτογενούς τομέα, προκαλώντας μία πολυδιάστατη κρίση με οικονομικές, κοινωνικές και αναπτυξιακές διαστάσεις.

Η αιγοπροβατοτροφία αποτελεί τη βασική οικονομική δραστηριότητα για μεγάλο μέρος της αγροτικής Λέσβου. Η λειτουργία της συνδέεται άμεσα με γαλακτοβιομηχανίες, τυροκομεία, επιχειρήσεις ζωοτροφών, μεταφορικές εταιρείες, κτηνιατρικές υπηρεσίες, εμπόριο αγροτικών εφοδίων και εκατοντάδες μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις.

Η διακοπή της παραγωγικής διαδικασίας προκάλεσε διαδοχικές οικονομικές απώλειες που δεν περιορίστηκαν στους κτηνοτρόφους αλλά επηρέασαν το σύνολο της τοπικής οικονομίας.

3.1 Απώλεια παραγωγικού κεφαλαίου

Το ζωικό κεφάλαιο δεν αποτελεί απλώς περιουσιακό στοιχείο.

Αποτελεί παραγωγικό κεφάλαιο που δημιουργείται μέσα από πολυετή γενετική βελτίωση, επιλογή αναπαραγωγής, επενδύσεις σε σταβλικές εγκαταστάσεις και πολυετή εμπειρία των παραγωγών.

Η ανασύσταση ενός παραγωγικού κοπαδιού απαιτεί αρκετά χρόνια μέχρι να επανέλθει στα επίπεδα παραγωγικότητας πριν από την κρίση.

Επομένως, η πραγματική οικονομική ζημία υπερβαίνει σημαντικά την τρέχουσα εμπορική αξία των ζώων.

3.2 Απώλεια γαλακτοπαραγωγής

Οι περιορισμοί στις μετακινήσεις και οι υγειονομικές απαγορεύσεις είχαν ως αποτέλεσμα την αδυναμία αξιοποίησης μεγάλου μέρους της ημερήσιας παραγωγής γάλακτος.

Η καταστροφή γάλακτος δεν συνιστά μόνο απώλεια ενός προϊόντος.

Αποτελεί απώλεια εισοδήματος για τον παραγωγό, απώλεια πρώτης ύλης για τη μεταποίηση και απώλεια προστιθέμενης αξίας για ολόκληρη την τοπική οικονομία.

Παράλληλα, οι επιχειρήσεις μεταποίησης υποχρεώθηκαν να λειτουργήσουν με σημαντικά μειωμένες ποσότητες πρώτης ύλης, γεγονός που επηρέασε την παραγωγική τους δυνατότητα και την ανταγωνιστικότητά τους.

3.3 Επιπτώσεις στις μεταποιητικές επιχειρήσεις

Η γαλακτοβιομηχανία της Λέσβου αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.

Οι περιορισμοί στη διακίνηση προϊόντων, η μειωμένη διαθεσιμότητα γάλακτος και η προσωρινή αναστολή εμπορικών δραστηριοτήτων δημιούργησαν σημαντικές πιέσεις στη ρευστότητα των επιχειρήσεων.

Οι επιπτώσεις αυτές επηρεάζουν όχι μόνο τις ίδιες τις επιχειρήσεις αλλά και τους εργαζόμενους, τους συνεργάτες τους και την ευρύτερη παραγωγική αλυσίδα.

3.4 Επιπτώσεις στις επιχειρήσεις ζωοτροφών

Οι επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας ζωοτροφών επηρεάστηκαν επίσης σημαντικά.

Η μείωση της παραγωγικής δραστηριότητας, οι δυσκολίες στις μετακινήσεις και η αβεβαιότητα που επικράτησε στην αγορά οδήγησαν σε περιορισμό των παραγγελιών και σε αύξηση του επιχειρηματικού κινδύνου.

Η εύρυθμη λειτουργία αυτών των επιχειρήσεων είναι απαραίτητη για την επανεκκίνηση της κτηνοτροφικής παραγωγής.

3.5 Επιπτώσεις στην απασχόληση

Ο πρωτογενής τομέας της Λέσβου στηρίζει άμεσα και έμμεσα χιλιάδες θέσεις εργασίας.

Κάθε μείωση της παραγωγής επηρεάζει:

• εργαζόμενους στις κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις,
• προσωπικό γαλακτοβιομηχανιών,
• οδηγούς μεταφοράς γάλακτος,
• τεχνικούς,
• εμπόρους,
• γεωπόνους,
• κτηνιάτρους,
• επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών.

Η κρίση απέδειξε ότι η κτηνοτροφία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής εισοδήματος για ολόκληρη την τοπική οικονομία.

---

4. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Οι οικονομικές επιπτώσεις συνοδεύονται από σοβαρές κοινωνικές συνέπειες.

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα δημιουργεί συνθήκες εγκατάλειψης του επαγγέλματος από νέους παραγωγούς.

Η μείωση του αγροτικού πληθυσμού οδηγεί σταδιακά:

• στην εγκατάλειψη των χωριών,
• στη συρρίκνωση των τοπικών σχολείων,
• στη μείωση των υπηρεσιών υγείας,
• στην απώλεια οικονομικής δραστηριότητας,
• στη γήρανση του πληθυσμού.

Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών έχει δείξει ότι όταν εγκαταλείπεται η παραγωγή, ακολουθεί και η εγκατάλειψη της υπαίθρου.

Η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναστρέψιμη χωρίς στοχευμένες δημόσιες πολιτικές.

5. Η ΓΕΩΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ

Η Λέσβος δεν αποτελεί μία συνηθισμένη αγροτική περιφέρεια.

Αποτελεί το ανατολικό θαλάσσιο σύνορο της Ελλάδας και ένα από τα σημαντικότερα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η γεωγραφική της θέση προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στη διατήρηση μιας ισχυρής και βιώσιμης τοπικής κοινωνίας.

Η παρουσία ενεργού πληθυσμού στην ύπαιθρο δεν έχει μόνο οικονομική διάσταση.

Αποτελεί παράγοντα κοινωνικής συνοχής, περιβαλλοντικής διαχείρισης και εθνικής παρουσίας.

Η διατήρηση της κτηνοτροφίας συμβάλλει:

• στη διατήρηση του πληθυσμού στα ακριτικά χωριά,
• στη βιώσιμη διαχείριση των βοσκοτόπων,
• στη μείωση του κινδύνου μεγάλων πυρκαγιών μέσω της φυσικής βόσκησης,
• στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς,
• στη διατήρηση της ελληνικής παρουσίας στις παραμεθόριες περιοχές.

Η ερημοποίηση της υπαίθρου δεν αποτελεί μόνο αναπτυξιακό πρόβλημα.

Αποτελεί ζήτημα εθνικής στρατηγικής.

Για τον λόγο αυτό προτείνουμε η Λέσβος, όπως και τα υπόλοιπα ακριτικά νησιά, να αποτελέσει αντικείμενο ειδικής εθνικής πολιτικής για τον πρωτογενή τομέα, με μακροπρόθεσμα φορολογικά, επενδυτικά και δημογραφικά κίνητρα.

6. Ο ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΩΣ ΠΥΛΩΝΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

6.1 Ο πρωτογενής τομέας ως στρατηγική εθνική υποδομή

Στη σύγχρονη διεθνή πραγματικότητα, ο πρωτογενής τομέας δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ένας παραγωγικός κλάδος της οικονομίας. Οι διαδοχικές κρίσεις των τελευταίων ετών – η πανδημία COVID-19, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις, οι διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, η ενεργειακή κρίση και η κλιματική αλλαγή – κατέδειξαν ότι η δυνατότητα μιας χώρας να παράγει επαρκή και ποιοτικά τρόφιμα αποτελεί κρίσιμο στοιχείο εθνικής ανθεκτικότητας.

Η επισιτιστική ασφάλεια δεν είναι μόνο οικονομικός δείκτης. Είναι βασική προϋπόθεση κοινωνικής σταθερότητας, εθνικής ανεξαρτησίας και αποτελεσματικής διαχείρισης κρίσεων.

Η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίσει την αγροτική και κτηνοτροφική παραγωγή ως κρίσιμη εθνική υποδομή, αντίστοιχης σημασίας με τις ενεργειακές, μεταφορικές και υγειονομικές υποδομές.

6.2 Η ιδιαίτερη σημασία των ακριτικών νησιών

Η Λέσβος δεν αποτελεί μία συνηθισμένη περιφερειακή ενότητα.

Αποτελεί:

• εξωτερικό θαλάσσιο σύνορο της Ελλάδας,
• εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
• περιοχή αυξημένης γεωπολιτικής σημασίας,
• σημείο άμεσης γειτνίασης με την Τουρκία,
• περιοχή που έχει δεχθεί σημαντικές μεταναστευτικές πιέσεις την τελευταία δεκαετία.

Η διατήρηση ισχυρών, οικονομικά βιώσιμων και δημογραφικά ενεργών τοπικών κοινωνιών στα ακριτικά νησιά δεν αποτελεί μόνο ζήτημα περιφερειακής ανάπτυξης.

Αποτελεί εθνική επιλογή στρατηγικής σημασίας.

Η εγκατάλειψη της υπαίθρου δημιουργεί ένα κενό που δεν είναι μόνο παραγωγικό ή δημογραφικό· είναι και γεωπολιτικό.

6.3 Η ερημοποίηση της υπαίθρου ως εθνικός κίνδυνος

Η σταδιακή εγκατάλειψη της κτηνοτροφίας οδηγεί σε αλυσιδωτές εξελίξεις:

• μείωση του πληθυσμού των χωριών,
• γήρανση της υπαίθρου,
• κλείσιμο σχολείων,
• υποβάθμιση υπηρεσιών υγείας,
• συρρίκνωση της τοπικής αγοράς,
• εγκατάλειψη παραγωγικών γαιών,
• απώλεια κοινωνικής συνοχής.

Παράλληλα, η μείωση της βόσκησης οδηγεί σε συσσώρευση εύφλεκτης βιομάζας, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εκτεταμένων δασικών πυρκαγιών.

Η αιγοπροβατοτροφία λειτουργεί διαχρονικά ως φυσικός μηχανισμός διαχείρισης της βλάστησης και προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Η διατήρηση των κτηνοτρόφων στην ύπαιθρο συμβάλλει όχι μόνο στην παραγωγή τροφίμων αλλά και στην προστασία του ίδιου του τοπίου.

6.4 Δημογραφική ανανέωση και παραμονή των νέων

Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Λέσβος είναι η σταδιακή αποχώρηση των νέων από τον πρωτογενή τομέα.

Η έλλειψη σταθερού εισοδήματος, το υψηλό κόστος παραγωγής, η περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και η αβεβαιότητα που δημιουργούν κρίσεις όπως ο αφθώδης πυρετός αποθαρρύνουν τις νέες γενιές από το να επενδύσουν στον τόπο τους.

Χωρίς νέους ανθρώπους, η ανανέωση της παραγωγής είναι αδύνατη.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται μία ολοκληρωμένη δημογραφική πολιτική που θα συνδέει:

• τον πρωτογενή τομέα,
• τη στέγαση νέων οικογενειών,
• τη φορολογία,
• την πρόσβαση στη χρηματοδότηση,
• την εκπαίδευση,
• την καινοτομία,
• και την ψηφιακή μετάβαση της υπαίθρου.

Η επένδυση στους νέους παραγωγούς αποτελεί επένδυση στη μακροχρόνια βιωσιμότητα της χώρας.

6.5 Πρόταση για θεσμοθέτηση Εθνικής Πολιτικής Ακριτικών Αγροτικών Περιοχών

Ο Παλλεσβιακός Φορέας Πρωτογενούς Τομέα προτείνει τη διαμόρφωση μιας Εθνικής Πολιτικής για τις Ακριτικές Αγροτικές Περιοχές, με ορίζοντα τουλάχιστον δεκαετίας.

Η πολιτική αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει:

• ειδικά φορολογικά κίνητρα για παραγωγούς και αγροτικές επιχειρήσεις,
• αυξημένα ποσοστά επιδότησης επενδύσεων,
• μόνιμα προγράμματα ανανέωσης ζωικού κεφαλαίου,
• χρηματοδότηση σύγχρονων υποδομών βιοασφάλειας,
• ενίσχυση των δημόσιων κτηνιατρικών υπηρεσιών,
• υποστήριξη της αγροτικής κατοικίας για νέους,
• ανάπτυξη αγροτικής και ψηφιακής εκπαίδευσης,
• ενίσχυση συνεργατικών σχημάτων και τοπικής μεταποίησης,
• σύνδεση του πρωτογενούς τομέα με τον τουρισμό και τη γαστρονομία.

Μία τέτοια πολιτική δεν θα ωφελήσει μόνο τη Λέσβο, αλλά θα αποτελέσει πρότυπο για όλα τα ακριτικά νησιά και τις παραμεθόριες περιοχές της χώρας.

6.6 Συμπέρασμα

Η προστασία του πρωτογενούς τομέα της Λέσβου δεν αποτελεί ζήτημα τοπικού ενδιαφέροντος.

Αποτελεί εθνική υπόθεση.

Η διατήρηση της παραγωγής τροφίμων, η παραμονή του πληθυσμού στην ύπαιθρο, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, η ενίσχυση της οικονομικής δραστηριότητας και η διασφάλιση της ελληνικής παρουσίας στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνιστούν αλληλένδετους στόχους μιας σύγχρονης εθνικής στρατηγικής.

Η επένδυση στον πρωτογενή τομέα της Λέσβου δεν είναι κόστος.

Είναι επένδυση στην επισιτιστική ασφάλεια, στη δημογραφική ανθεκτικότητα, στην περιφερειακή συνοχή και στη στρατηγική ισχύ της Ελλάδας.

6.7 Θεσμική και Ευρωπαϊκή Τεκμηρίωση

Οι προτάσεις του Παλλεσβιακού Φορέα Πρωτογενούς Τομέα δεν αποτελούν αποσπασματικά αιτήματα οικονομικής ενίσχυσης, αλλά εδράζονται στις θεμελιώδεις αρχές της ελληνικής και ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής.

Η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες κοινές πολιτικές της Ένωσης, με στόχο όχι μόνο τη στήριξη του αγροτικού εισοδήματος αλλά και τη διασφάλιση της επισιτιστικής επάρκειας, της βιώσιμης ανάπτυξης της υπαίθρου και της ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής γεωργίας απέναντι σε κρίσεις.

Η βάση αυτής της πολιτικής αποτυπώνεται στο άρθρο 39 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), σύμφωνα με το οποίο η Κοινή Αγροτική Πολιτική επιδιώκει, μεταξύ άλλων:

• την αύξηση της παραγωγικότητας της γεωργίας,
• τη διασφάλιση ενός δίκαιου βιοτικού επιπέδου για τον γεωργικό πληθυσμό,
• τη σταθεροποίηση των αγορών,
• τη διασφάλιση της επάρκειας εφοδιασμού τροφίμων,
• τη διασφάλιση ότι τα τρόφιμα φθάνουν στους καταναλωτές σε λογικές τιμές.

Οι παραπάνω στόχοι αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε περιόδους ζωονόσων και κρίσεων, όταν η προστασία της παραγωγής συνδέεται άμεσα με τη διατροφική ασφάλεια των κρατών-μελών.

Η πρόσφατη εμπειρία από την πανδημία COVID-19, οι διεθνείς γεωπολιτικές εξελίξεις, ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι ενεργειακές αναταράξεις και η κλιματική κρίση απέδειξαν ότι η Ευρώπη οφείλει να ενισχύσει την αυτάρκεια και την ανθεκτικότητα της αγροδιατροφικής της παραγωγής.

Στο πλαίσιο αυτό, η προστασία της ελληνικής κτηνοτροφίας και ιδιαίτερα των ακριτικών νησιών δεν αποτελεί μόνο εθνική προτεραιότητα αλλά και ευρωπαϊκή υποχρέωση.

6.8 Η Λέσβος ως περιοχή ιδιαίτερης ευρωπαϊκής σημασίας

Η Λέσβος δεν αποτελεί απλώς μία νησιωτική περιφέρεια.

Αποτελεί:

• εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
• σημείο εισόδου ανθρώπων και εμπορευμάτων,
• περιοχή υψηλής γεωπολιτικής ευαισθησίας,
• περιοχή αυξημένου υγειονομικού κινδύνου λόγω της εγγύτητας με τρίτη χώρα.

Οι ιδιαιτερότητες αυτές επιβάλλουν την εφαρμογή ειδικών πολιτικών πρόληψης και βιοασφάλειας που υπερβαίνουν το πλαίσιο της συνήθους αγροτικής πολιτικής.

Η προστασία της κτηνοτροφικής παραγωγής της Λέσβου δεν αφορά μόνο την ελληνική οικονομία αλλά και την προστασία της υγείας του ζωικού κεφαλαίου ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6.9 Συνταγματική διάσταση

Η ανάγκη ενίσχυσης του πρωτογενούς τομέα συνδέεται και με θεμελιώδεις συνταγματικές αρχές.

Το άρθρο 106 του Συντάγματος προβλέπει ότι το Κράτος οφείλει να προγραμματίζει και να συντονίζει την οικονομική δραστηριότητα με σκοπό την προώθηση της περιφερειακής ανάπτυξης και την προστασία του γενικού συμφέροντος.

Παράλληλα, το άρθρο 101 παρ. 4 του Συντάγματος αναγνωρίζει ρητά ότι η Πολιτεία οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών κατά τη διαμόρφωση της δημόσιας πολιτικής.

Η αρχή της νησιωτικότητας δεν αποτελεί πολιτική επιλογή αλλά συνταγματική επιταγή. Αυτό σημαίνει ότι η χάραξη πολιτικών για τη Λέσβο οφείλει να λαμβάνει υπόψη το αυξημένο κόστος μεταφορών, τη γεωγραφική απομόνωση, τη δυσκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες και τις πρόσθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί.

6.10 Ο πρωτογενής τομέας ως εθνική επένδυση

Η οικονομική στήριξη του πρωτογενούς τομέα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως δημοσιονομική επιβάρυνση.

Αντιθέτως, αποτελεί επένδυση με πολλαπλασιαστικά οφέλη:

• ενισχύει την επισιτιστική ασφάλεια,
• διατηρεί την απασχόληση στην ύπαιθρο,
• στηρίζει τη μεταποίηση και τις εξαγωγές,
• προστατεύει το φυσικό περιβάλλον μέσω της οργανωμένης βόσκησης,
• ενισχύει τη δημογραφική συνοχή,
• διασφαλίζει τη διαρκή ανθρώπινη παρουσία στα ακριτικά νησιά.

Η εμπειρία της Λέσβου κατέδειξε ότι το κόστος της πρόληψης είναι ασύγκριτα μικρότερο από το κόστος μιας εκτεταμένης επιζωοτίας.

Για τον λόγο αυτό, η χώρα χρειάζεται μια μόνιμη Εθνική Στρατηγική Ανθεκτικότητας του Πρωτογενούς Τομέα, με έμφαση στις παραμεθόριες και νησιωτικές περιοχές.

7. Η ΛΕΣΒΟΣ ΩΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΒΙΟΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

7.1 Από τη διαχείριση κρίσεων στην πρόληψη

Η πρόσφατη εμπειρία του αφθώδους πυρετού κατέδειξε ότι η χώρα εξακολουθεί να επενδύει κυρίως στη διαχείριση των συνεπειών μιας επιζωοτίας και όχι στην πρόληψή της.

Το οικονομικό κόστος που προκαλεί μία ζωονόσος είναι πολλαπλάσιο του κόστους που απαιτείται για την εγκατάσταση ενός σύγχρονου συστήματος βιοασφάλειας.

Για τον λόγο αυτό, ο Παλλεσβιακός Φορέας Πρωτογενούς Τομέα προτείνει η Λέσβος να αποτελέσει την πρώτη Πιλοτική Περιφέρεια Βιοασφάλειας της Ελλάδας, όπου θα εφαρμοστεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα πρόληψης, επιτήρησης και ταχείας αντιμετώπισης ζωονόσων.

Η επιλογή της Λέσβου δικαιολογείται από:

• τη μεγάλη συγκέντρωση αιγοπροβατοτροφικών εκμεταλλεύσεων,
• τη στρατηγική θέση της ως εξωτερικό σύνορο της Ευρωπαϊκής Ένωσης,
• την αυξημένη διακίνηση ανθρώπων και εμπορευμάτων,
• την εμπειρία που αποκτήθηκε από την πρόσφατη επιζωοτία.

7.2 Μόνιμες Πύλες Βιοασφάλειας

Προτείνεται η δημιουργία μόνιμων Πυλών Βιοασφάλειας σε κάθε βασικό σημείο εισόδου της Λέσβου.

Οι πύλες αυτές θα περιλαμβάνουν:

• αυτόματα συστήματα απολύμανσης οχημάτων,
• σημεία απολύμανσης υποδημάτων και εξοπλισμού,
• ελέγχους μεταφοράς ζωικών προϊόντων,
• χώρους προσωρινής απομόνωσης ύποπτων φορτίων,
• ηλεκτρονική καταγραφή κινήσεων.

Η λειτουργία τους πρέπει να είναι συνεχής και όχι μόνο σε περιόδους κρίσεων.

7.3 Υποχρεωτικά Σχέδια Βιοασφάλειας

Κάθε επιχείρηση που δραστηριοποιείται στον πρωτογενή τομέα θα πρέπει να διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο βιοασφάλειας.

Η υποχρέωση αυτή θα αφορά:

• κτηνοτροφικές μονάδες,
• γαλακτοβιομηχανίες,
• τυροκομεία,
• σφαγεία,
• μονάδες ζωοτροφών,
• εμπόρους ζώντων ζώων,
• μεταφορικές επιχειρήσεις,
• σημεία συλλογής γάλακτος.

Τα σχέδια θα επικαιροποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα και θα ελέγχονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

7.4 Χρηματοδότηση Υποδομών Βιοασφάλειας

Η εφαρμογή αυστηρών μέτρων βιοασφάλειας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις οικονομικές δυνατότητες των παραγωγών.

Προτείνεται ειδικό πρόγραμμα χρηματοδότησης για:

• τάφρους απολύμανσης,
• συστήματα ψεκασμού,
• περιφράξεις,
• ελεγχόμενες εισόδους,
• αποδυτήρια προσωπικού,
• αποθηκευτικούς χώρους,
• εξοπλισμό ατομικής προστασίας,
• ψηφιακά συστήματα καταγραφής.

Η βιοασφάλεια αποτελεί δημόσιο αγαθό και η χρηματοδότησή της πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επένδυση πρόληψης.

8. ΝΕΟ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΑ ΛΕΣΒΟΥ 2035

Η κρίση του αφθώδους πυρετού δεν πρέπει να οδηγήσει απλώς στην αποκατάσταση όσων χάθηκαν.

Πρέπει να αποτελέσει αφετηρία ενός νέου αναπτυξιακού μοντέλου.

Ο Παλλεσβιακός Φορέας προτείνει τη δημιουργία ενός δεκαετούς προγράμματος ανασυγκρότησης του πρωτογενούς τομέα της Λέσβου, με χρονικό ορίζοντα έως το 2035.

Το πρόγραμμα θα βασίζεται σε πέντε στρατηγικούς άξονες.

Άξονας 1 – Ανταγωνιστική Παραγωγή

• εκσυγχρονισμός εκμεταλλεύσεων,
• γενετική βελτίωση ζωικού κεφαλαίου,
• μείωση κόστους παραγωγής,
• αύξηση παραγωγικότητας.

Άξονας 2 – Καινοτομία

• συνεργασία με Πανεπιστήμια,
• εφαρμοσμένη έρευνα,
• ψηφιακή γεωργία,
• τεχνητή νοημοσύνη στη διαχείριση κοπαδιών,
• έξυπνα συστήματα διατροφής.

Άξονας 3 – Μεταποίηση

Ενίσχυση:

• γαλακτοβιομηχανιών,
• τυροκομείων,
• οικοτεχνιών,
• παραγωγής προϊόντων ΠΟΠ,
• εξαγωγών.

Άξονας 4 – Νέοι Παραγωγοί

Θέσπιση:

• φορολογικών κινήτρων,
• επιδότησης κατοικίας,
• χαμηλότοκων δανείων,
• προγραμμάτων κατάρτισης,
• συμβουλευτικής υποστήριξης.

Άξονας 5 – Ανθεκτικότητα

• βιοασφάλεια,
• κλιματική προσαρμογή,
• διαχείριση κινδύνων,
• ασφάλιση παραγωγής,
• ψηφιακή παρακολούθηση ζωονόσων.

9. ΜΟΝΙΜΗ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΒΙΟΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

Η Ελλάδα χρειάζεται μία ενιαία Εθνική Στρατηγική Βιοασφάλειας.

Η στρατηγική αυτή θα πρέπει να θεσμοθετηθεί με νόμο και να περιλαμβάνει:

Θεσμικό Πλαίσιο

• εθνικό σχέδιο βιοασφάλειας,
• υποχρεωτικά πρωτόκολλα,
• εθνικό μητρώο βιοασφάλειας,
• πιστοποίηση επιχειρήσεων.

Εκπαίδευση

Ετήσια υποχρεωτική εκπαίδευση:

• κτηνοτρόφων,
• κτηνιάτρων,
• μεταφορέων,
• εργαζομένων στη μεταποίηση.

Επιτήρηση

• ηλεκτρονική παρακολούθηση ζωονόσων,
• ανάλυση επιδημιολογικών δεδομένων,
• ταχεία ειδοποίηση παραγωγών,
• άμεση κινητοποίηση υπηρεσιών.

Ταχεία Επέμβαση

Δημιουργία Ειδικής Ομάδας Άμεσης Επέμβασης με:

• κτηνιάτρους,
• επιδημιολόγους,
• εργαστηριακούς επιστήμονες,
• προσωπικό πολιτικής προστασίας.

Η ομάδα θα μπορεί να αναπτύσσεται άμεσα σε οποιαδήποτε Περιφέρεια εμφανιστεί ζωονόσος.

10. ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΙΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΛΛΕΣΒΙΑΚΟΥ ΦΟΡΕΑ ΠΡΩΤΟΓΕΝΟΥΣ ΤΟΜΕΑ

10.1 Πλήρης αποζημίωση του ζωικού κεφαλαίου

Η αποζημίωση δεν πρέπει να περιορίζεται στην εμπορική αξία των ζώων, αλλά να λαμβάνει υπόψη:

• τη γενετική αξία,
• την παραγωγική δυναμικότητα,
• την απώλεια μελλοντικού εισοδήματος,

το κόστος επανασύστασης του κοπαδιού.

10.2 Πλήρης αποζημίωση του καταστραφέντος γάλακτος

Να αποζημιωθεί το σύνολο των ποσοτήτων που οδηγήθηκαν σε καταστροφή λόγω των περιοριστικών μέτρων, με βάση τα επίσημα παραστατικά και τις καταγεγραμμένες παραδόσεις.

10.3 Αποζημίωση για τα αδιάθετα αμνοερίφια

Να καλυφθεί η απώλεια εισοδήματος από την αδυναμία διάθεσης ζώων κατά την πασχαλινή περίοδο, που αποτελεί τη σημαντικότερη εμπορική περίοδο του έτους για την αιγοπροβατοτροφία.

10.4 Πρόγραμμα ανασύστασης ζωικού κεφαλαίου

Να δημιουργηθεί ειδικό πρόγραμμα που θα χρηματοδοτεί:

• αγορά νέων ζώων,
• σταβλικές εγκαταστάσεις,
• εξοπλισμό,
• ζωοτροφές,
• κεφάλαιο κίνησης.

10.5 Μόνιμο διαγνωστικό εργαστήριο στη Λέσβο

Η εμπειρία της κρίσης κατέδειξε ότι η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική. Απαιτείται πλήρως εξοπλισμένο εργαστήριο με δυνατότητα ταχείας διάγνωσης ζωονόσων και διασύνδεση με τα εθνικά εργαστήρια αναφοράς.

10.6 Ενίσχυση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών

Να προκηρυχθούν μόνιμες θέσεις επιστημονικού προσωπικού και να εξασφαλιστεί ο αναγκαίος εξοπλισμός και τα μέσα μετακίνησης, ώστε οι υπηρεσίες να ανταποκρίνονται άμεσα σε περιστατικά και προληπτικούς ελέγχους.

10.7 Κίνητρα για νέους παραγωγούς

Η αντιμετώπιση της δημογραφικής γήρανσης απαιτεί:

• φορολογικές ελαφρύνσεις,
• πρόσβαση σε χρηματοδότηση,
• επιδότηση πρώτης εγκατάστασης,
• στήριξη αγροτικής κατοικίας,
• προγράμματα εκπαίδευσης και καινοτομίας.

10.8 Ειδικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα για τη Λέσβο

Η νησιωτικότητα, η παραμεθόρια θέση και η σημασία του πρωτογενούς τομέα δικαιολογούν ένα πολυετές ειδικό πρόγραμμα ανασυγκρότησης, με αυξημένες ενισχύσεις και συντονισμό όλων των συναρμόδιων υπουργείων.

11 Συμπέρασμα

«Η Λέσβος δεν ζητά προνομιακή μεταχείριση. Ζητά να αναγνωριστεί ο ιδιαίτερος ρόλος της ως ακριτικού νησιού, παραγωγικού κέντρου και εξωτερικού συνόρου της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η επένδυση στον πρωτογενή τομέα της δεν αποτελεί τοπική δαπάνη· αποτελεί εθνική επένδυση στην επισιτιστική ασφάλεια, στη δημογραφική ανθεκτικότητα, στην περιφερειακή συνοχή και στη στρατηγική ισχύ της χώρας.»